5b.+Kierkegaard

= ﻿Søren Kierkegaard =



"Det er meget lettere å se til høyre og venstre enn å se inn i seg selv." - Søren Kierkegaard [|(Sitat)]

Filosofi handlar om å skaffe seg oversyn og samanheng ved hjelp frå fornufta. Dette har prega europeisk filosofi i lang tid. På 1800-talet skjedde det ei endring, og dette ser ein tydeleg hos filosofen Søren Kierkegaard. Han meinte at fornufta hadde lite å stille opp med overfor det livet eigentleg handlar om. Kierkegaard hadde ein filosofi om at fornufta i seg sjølv kunne bli eit problem i samband med den verkelege oppgåva til mennesket. Her kan ein trekkje inn //eksistens//. Det er avgjerande for at mennesket tek på seg ansvaret for sitt eige liv i verda, altså sin eigen eksistens. Dette står over alt anna. Ein kan kalle tankeretninga til Kierkegaard for //eksistensfilosofi// eller //eksistensialisme.// (Meir om [|eksistensialismen]) //Spissborgaren// er ein sentral del av Kierkegaards filosofi. Han meinar at mennesket skil seg frå dyr og plantar ved å ha eit sjølv, altså ein bevissheit, ei ånd. Denne bevissheita gjer det mogeleg for menneske å forholde seg til seg sjølv, men spissborgaren brukar ikkje denne bevissheita. Dette er eit menneske som ikkje har eit medvite forhold til eigne val, men gjer det andre gjer, fordi andre gjer det. Dette kan føre til at spissborgaren ikkje veit kven han er, sidan han følgjer etter andre. Han er likegyldig og gjer alt som ei vane. Denne personen er alltid truga av ei underliggjande krise, fordi han er fortvila om å ikkje finne seg sjølv. Når spissborgaren er medviten til dette er han trygg og fortapt. Skulle krisa komme, kan ein av konsekvensane vere at spissborgaren blir engasjert i eigne livsval, tek ansvar for dei og står fram som individ. Ein har då slutta å vere spissborgar. Ein anna viktig del av Kierkegaards filosofi er //subjektiviteten er sanninga//. Her legg Kierkegaard vekt på viktige sanningar noko mennesket møter på ein engasjert måte. Sanninga er subjektiv, det vil med andre ord seie at ho er personleg og individuell. Når ein sjølve engasjerer seg, gjer ein dette utan at ein kan bruke andre som sikringsnett. Ein set sitt eige tilvære på spel.

Ein som har tredd ut det spissborgarlege livet, og blitt medviten om sine eigne val, kan møte denne situasjonen på ulike måtar. Kierkegaards eksistensfilosofi vert framstilt med ulike stadium som svarar til bestemte livsholdningar. Tre ulike stadium: det estetiske, det etiske og det religiøse livsstadiet. Ein skal sjå litt nærmare på dei ulike stadia.

Livsholdning kjem til syne i det estetiske stadiet. Livsholdninga står i eit uforpliktande forhold til vala. Er ein i dette stadiet let ein seg fasinere av det vakre og gode, men også av det problematiske valet. Det er mykje fokus på å bevare fridommen sin, og Kierkegaard meiner at fridommen til estetikaren berre er eit uttrykk for tomheit. Her ser ein klare skilnadar til spissborgaren; spissborgaren har ei fortviling av å ikkje ha eit sjølv, medan fortvilinga til estetikaren handlar om ikkje å vilje ha eit sjølv. På eit tidspunkt tvingast spissborgaren å forholde seg til sitt eiget sjølv, men vil med det same forsøkje å flykte frå eigen eksistens . Etikaren derimot, er ikkje redd for å ta på seg ansvar, og trur han kan kontrollere tilværet. I følgje Kierkegaard tek etikaren feil her, fordi mennesket aldri kan fullt oversyn, heller ikkje over sine eigne handlingar. I følgje Kierkegaard vil etikaren mangle meining i tilværet og vil bli grepet av ein eksistensiell angst.

Kierkegaard viser seg sjølv som ein kristen tenkjer. Han grip tilbake til syndefallsmyten der fridom er knytt til skyld. Her trekkjer han inn Adam og Eva, for når dei brukar fridommen sin blir dei også skyldige. Dette kan verke forvirrande for mennesket, sidan Gud gav menneske fridommen. Ut i frå dette prøver Kierkegaard å vise av mennesket ved hjelp av fornufta ikkje kan tenkje seg ut av skylda. Men ved hjelp av denne tanken møter ein på eit anna paradoks i kristendommen. Det er i strid med fornufta at Gud er uendeleg og at Jesus vart menneske for å ta på seg syndene til mennesket. Ved å velje å tru på dette spranget over i det religiøse stadiet. På denne måten kan ein seie at fornufta til Kierkegaard blir sett til side til fordel for religiøs tru.

Angsten spelar ei stor rolle i filosofien til Kierkegaard. Angsten vil ikkje dei truande sleppe fri frå. Han skil angst seg frå frykt. Frykt er redsel for noko spesielt, medan angsten er eit uttrykk for ein eksistensiell situasjon. Angesten er noko som rammar både truande og ikkje-truande. Sørens Kierkegaard har gjort ei analyse av angst i boka Begrepet Angst. Her viser han kva former angst førekjem i, verknadar og forholdet ein har til arvesynd, skyld, nødvendigheit og fridom.

Kjelder: [] (09.03.2011) [] (14.03.2011) [] (09.03.2011) [] (14.03.2011) [] (18.03.2011) Bok: O.A Kvamme, E.M Lindhardt, A. Steineger: //I same verda// (Religion og etikk vg3) Cappelen Damm As, Oslo 2008