5a.+Sokrates

=Sokrates' filosofi (469-399 fvt)=

Sokrates er ein av dei mest kjende filosofane i verda. Han levde i hovudsak i heimbyen Athen, der han brukte tida til å snakke med folk. Det er //den filosofiske samtalen// han først og fremst er kjend for. Sokrates skreiv ingenting. Mykje av det vi veit om han, har vi frå verka til den mest berømte eleven hans, filosofen Platon. Sidan det ikkje fins sjølvskrivne verk av filosofen sjølv, er det ikkje lett å sei med sikkerheit kva hans sine eigne syn og meiningar var. I filosofien til Sokrates var det mennesket og menneskets problem som stod i sentrum. Målet med den filosofiske samtalen var for Sokrates å føre samtalepartnaren fram til sjølvinnsikt. Han stilte spørsmål ved det som vart sagt, og la vekt på at utsegnene skulle henge saman. På denne måten var han alltid på utkikk etter inkonsekvensar og sjølvmotseiingar.

Sokrates samanlikna filosofien med ei jordmor. På same måte som ei jordmor skal hjelpe kvinna til å føde, forstod han filosofien som ein forløysande aktivitet. Like viktig ser han på trua på at nøkkelen til frigjering ligg i mennesket sjølv. Det er sjølvinnsikta som //allereie// er der, samtalen skal forløyse.

”Kjenn deg sjølv!” var eit av Sokrates sine slagord, og det var gjennom sjølverkjenninga at ein kunne oppnå rett innsikt. Sokrates ville at ein skulle komme i kontakt med si eiga sjel, som han forstod som det evige i mennesket. Men som vi har sett, skjer dette i ein sosial samanheng, i samtalen og ved hjelp av fornufta. På denne måten skal omgrep klargjerast og skiljast frå kvarandre. Sokrates var overbevist om at det fanst ein evig, fast målestokk å vurdere kunnskapen mot. Dermed vart det viktigare å ha rett enn å få rett. Ein anna ting han var overbevist om var at rett innsikt førte til rett handling, noko som òg var vegen til lykke, det eigentlege målet med livet. Kunnskap var for Sokrates først og fremst begrepskunnskap, klare definisjoner særlig av begreper som godhet, rettferdighet osv. For å kunne handle rettferdig må ein vite kva rettferdighet egentlig er, og ikke berre at den og den handling er rettferdig. Det er nettopp dette som kan vere ganske utfordrande for oss i dag. For er det ikkje slik at vi til tider handlar urett sjølv om vi sit inne med rett kunnskap? Her kan ein nemne miljøutfordringane dagens samfunn står ovanfor. Det vidare spørsmålet er då om det er snakk om innsikt. Innsikt er noko langt meir enn overflatisk kunnskap. Det vil seie at kunnskapen er prøvd, vurdert og har vorte noko vi har teke stilling til.

Trua på enkeltmennesket og på at kunnskapen har frigjerande kraft, er berande tankar hos han. Tanken om at det er i samspel med andre vi blir forma som menneske og utviklar det menneskelege i oss, er òg viktige tankar Sokrates hadde. Han hadde eit grunnleggjande religiøst syn, og trudde han tente gudane. I ettertid har han fått stor plass i kristen filosofi, aller mest gjennom den kristne filosofen Søren Kierkegaard, som var djupt inspirert av Sokrates.

For Sokrates var filosofi ikkje først og fremst eit læresystem, men ein måte å leve på.

Kjelder:
Bilete: [] (14.03.11)

Bok: O.A Kvamme, E.M Lindhardt, A. Steineger: //I same verda// (Religion og etikk vg3) Cappelen Damm As, Oslo 2008.

Nettside: [] (18.03.11)